Naslovna  |  Desk  |  Istraživanje UNS-a o ubijenim i nestalim novinarima na KiM  |  Reagovanje Evropske federacije novinara, Saveta Evrope, OEBS-a i Vlade Srbije na istaživanje UNS-a o ubijenim i otetim novinarima na KiM
Povećaj veličinu slova Vrati na prvobitnu veličinu slova Smanji veličinu slova štampaj štampaj
 

Pošalji prijatelju

Istraživanje UNS-a o ubijenim i nestalim novinarima na KiM

31. 12. 2018.

Izvor: UNS

Reagovanje Evropske federacije novinara, Saveta Evrope, OEBS-a i Vlade Srbije na istaživanje UNS-a o ubijenim i otetim novinarima na KiM

Istraga otmice Ljubomira Kneževića, novinara prištinskog “Jedinstva“ i “Politike” je prekinuta. Postoje svedoci otmice Aleksandra Simovića Sime, ali su otmičari i ubice na slobodi. U EULEKS-u veruju da iza ubistva novinara Džemajlja Mustafe stoji Nazim Blaca, danas njihov zaštićeni svedok. Obaveštajna služba KFOR-a odbila je da preda dokumenta UNMIK-u o istrazi ubistva novinara Envera Maljokua.

U nastavku je ovaj tekst preveden na albanski jezik.

Në vijim, këtë tekst mund ta lexoni në gjuhën shqipe.

Policiji UNMIK-a prijavljeno je ubistvo Momira Stokuće, istrage nikada nije bilo, a prijava je "nestala" iz njihove arhive.



Nema ni istrage ubistva Afrima Malićija, novinara lista "Bujku".

Na listu ubijenih i otetih novinara Udruženje novinara Srbije (UNS) je dodalo i profesora Šabana Hotija, koji je kao deo novinarske ekipe ruske državne televizije ubijen u jula 1998. godine u Lapušniku.

Ovo je samo deo saznanja koje je u poslednjih godinu dana UNS predstavio javnosti, istražujući ubistva i otmice 15 novinara na KiM, o kojima se nije znalo gotovo ništa. 

Zahvaljujući inicijativi UNS-a, prošle godine Skupština Evropske federacije novinara (EFJ) usvojila je Rezoluciju o istragama ubistava novinara na Kosovu. Na Platformu Saveta Evrope za zaštitu novinarstva i bezbednost novinara postavljena su imena 14 ubijenih i otetih kolega novinara i medijskih radnika, Srba i Albanaca, na Kosovu i Metohiji u periodu od 1998. do 2005. godine. 

Vlada Srbije donela je odluku o proširenju nadležnosti Komisije za istraživanje ubistava novinara i na slučajeve ubistava i nestanaka novinara na KiM u periodu od 1998. do 2001. godine. I ova odluka je doneta upravo nakon objavljivanja rezultata istraživanja UNS-a. UNS-ove tekstove na albanskom, srpskom i engleskom jeziku, prenosili su mediji u Prištini, Beogradu, ali i zemljama EU. Ovo istraživanje je u 2018. godini podstaklo i druge kolege da prave priloge i emisije na ovu temu, posebno u Prištini. 

Zapanjujuće veliki uspeh 

Jan Bratu, šef misije OEBS-a na Kosovu, kaže da je UNS-ovo istraživanje napravilo veliki korak u premošćavanju podele između novinara iz srpske i albanske zajednice na Kosovu.

- Poštovana gospođo Petković, u ime Misije OEBS-a na Kosovu, želeo bih da izrazim naše divljenje i priznanje za profesionalnost, posvećenost i odlučnost koju ste pokazali tokom poslednjih nekoliko godina izveštavajući o slučajevima ubijenih i nestalih novinara na Kosovu između 1998. i 2005. godine. Misija na Kosovu je posvećena unapređenju sigurnosti novinara i suočavanju sa nasiljem u prošlosti kako bi se okončalo nekažnjavanje i osiguralo da novinari mogu raditi slobodno i nesmetano, u skladu sa principima OEBS-a. Istraživali ste u veoma teškim političkim i društvenim okolnostima. Štaviše, Vi ste u velikoj meri bili sami. Zaista, Vi ste bili pionir u ovom pogledu. Drugi sada govore o tome i slede put koji ste Vi napravili. Vaš rad je fokusiran na žrtve, bez obzira na etničku pripadnost ili politiku. U tome ste pokazali istinski profesionalizam i posvećenost visokim principima u pogledu sigurnosti novinara. Zapanjujuće je kako ste uspeli da steknete poverenje porodica žrtava, opet, bez obzira na etničku pripadnost. U ovome ste pokazali humanost, pored profesionalizma. Ovo je zaista retka kombinacija. Takođe mi dozvolite da izrazim priznanje za podršku i posvećenost UNS-a u ovom pogledu. UNS se založio za prava novinara i sigurnost na fundamentalan način. Ako se ne varam, UNS je bio prvi koji je obezbedio da tekstovi o ovoj temi - uglavnom Vaši – budu prevedeni i objavljeni na srpskom, albanskom i engleskom jeziku. Ovo je pitanje ubijenih i nestalih novinara na Kosovu približilo međunarodnoj javnosti, i što je još važnije, napravilo je veliki korak u premošćavanju podele između novinara iz srpske i albanske zajednice na Kosovu. Posledica toga je zajednička Rezolucija, predstavljena i usvojena od strane Evropske federacije novinara. Na kraju, sigurno je da će Misija OEBS-a na Kosovu nastaviti da podržava napore Vas i drugih da rešite slučajeve ubijenih i nestalih novinara na Kosovu od 1998. do 2005. godine. Ovo je principijelno pitanje, ali i pitanje humanosti i poštovanja porodica poginulih i nestalih novinara – izjavio je Jan Bratu, ambasador OEBS-a na Kosovu, o UNS-ovom istraživanju.  

Šta smo otkrili i objavili u 2018. godini? 

Istrage kidnapovanja Ljubomira Kneževića je bilo, ali je obustavljena

Istražujući kidnapovanje Ljubomira Kneževića, novinara prištinskog “Jedinstva“ i dopisnika beogradske “Politike”, UNS je otkrio da je advokatkinja Stoja Đuričić još 2001. godine sumnjala da je njega kidnapovala grupa pod komandom Ganija Imerija, komandanta OVK u oblasti Vučitrn. Ona je, kao zastupnik oštećenih, tražila proširenje tada aktuelne istrage za kidnapovanje šestorice i pokušaj ubistva jednog srpskog civila, koja se vodila pred Okružnim sudom u Mitrovici protiv Imerija. Nemalo potom, istraga protiv Imerija je počela da se urušava zbog otvorenih pretnji ubistvom zaštićenom svedoku. Kada je međunarodni istražni sudija Leonard Asira zbog tih pretnji na ročištu dozvolio svedočenje istražitelja umesto svedoka, odbrana je tražila njegovo i izuzeće međunarodnog tužioca Mati Hininena. Nakon pretnji, smene tužioca i sudije, istraga je dospela u ćorsokak, a osumnjičeni je nakon pet meseci pušten iz pritvora.

Ubistvo profesora Šabana Hotija

Profesor ruskog jezika, prevodilac i medijski radnik Šaban Hoti je zarobljen, a potom ubijen, kao deo ekipe ruske državne televizije koja je jula 1998. godine pokušala da napravi intervju sa pripadnicima OVK u selu Lapušnik. On je 15. na listi ubijenih i kidnapovanih novinara i medijskih radnika na Kosovu. 

Na putu Priština-Peć, pripadnici OVK prvo su zaustavili vozilo u kojem je bila ekipa ruske državne televizije, a nemalo potom ih zarobili. Tog 21. jula 1998. godine, oko 19.30 ruski novinari su pušteni, ali ne i Hoti. Pet dana kasnije, streljan je na planini Beriša. 

Zbog ubistva Šabana Hotija i još osmorice civila, na 13 godina zatvora, pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju (MKSJ), osuđen je Hajrednin Baljaj zvani “Šalja”, stražar u logoru OVK Lapušnik. 

Euleks zna ko je odgovoran za ubistvo Džemajlja Mustafe? 

UNS je saznao da pripadnici EULEKS-a koji su istraživali ubistvo novinara Džemajlja Mustafe veruju da je za ovaj zločin odgovoran Nazim Blaca, plaćeni ubica, koji sada uživa status zaštićenog svedoka EULEKS-a. Mustafu su ubila dvojica nepoznatih napadača ispred njegovog stana u Prištini, 23. novembra 2000. godine. UNS-ov izvor, po funkciji koju obavlja na Kosovu veoma kredibilan, rekao je da EULEKS ima dosta saznanja o tom ubistvu.

- Blaca je bio atentator koji je stajao iza svakog velikog, dobro plaćenog ubistva, bilo da su naručioci iz vrha stranaka nastalih iz frakcija OVK, a koje su predvodili Hašim Tači i Ramuš Haradinaj, ili visoki kosovski političari kao što su Azem Sulja, Gani Geci i Fatmir Ljimaj. Blaca je počinio nečuvena i najgnusnija ubistva koja su se dogodila na Kosovu od 1998. do 2005. godine – rekao je izvor UNS-u.

Advokat Nazima Blace Burhan Ćosa, kazao nam je da je EULEKS adresa za dozvolu za intervju sa Blacom. EULEKS nije odobrio intervju. 

Enver Maljoku - u istragu umešani interesi obaveštajaca

UNS je saznao da je obaveštajna služba KFOR-a odbila da preda dokumenta o ubistvu novinara Envera Maljokua Centralnoj obaveštajnoj jedinici i istražnoj jedinici UNMIK-a, koja je vodila ovu istragu.

UNMIK-ovi istražitelji dobili su oskudne informacije, a obaveštajna služba KFOR-a se "pokrila" objašnjenjem da su svi važni podaci o ubistvu već predati vojnom arhivu NATO-a. UNMIK se obratio vojnom arhivu NATO-a, ali nikada nije dobio odgovor.

UNS je tražio u sedištu NATO-a podatke iz vojne arhive o svim ubijenim i otetim novinarima na Kosovu, posebno insistirajući na dokumentima o ubistvu Maljokua.

- Nemamo nezavisne informacije koje potvrđuju ove incidente. KFOR je raspoređen na Kosovo u junu 1999. godine - zvanično je UNS-u odgovoreno iz NATO-a, uz dodatak da se “arhiva upravo seli”. 

- Pozadina ubistava novinara na Kosovu je jasna - smetali su na milion načina. To je bio način da se disciplinuju i Albanci. Pre svega Enver Maljoku - kazao je za UNS Rade Maroević, koji je u toku i nakon rata bio izveštač novinske agencije Beta iz Prištine. On je istakao da “kada bi albanski ŠIK (obaveštajna agencija OVK za vreme rata) otvorio arhive, možda bi došli do nekih podataka.” 

UNS je saznao i da je nekadašnji šef komande OVK, a potom visoki funkcioner PDK, Azem Sulja, pretio da će "odseći glavu" uglednom albanskom novinaru Mero Bazeu.

Kada mu je Baze pomenuo ubijenog novinara Maljokua, Sulja mu je stavio do znanja da su "oni" to učinili. Sećajući se događaja, koji se odigrao u vreme pregovora u Rambujeu, Baze je u razgovoru za UNS istakao da u kontekstu događaja to nije bilo priznanje ubistva, već pokušaj zastrašivanja. 

Ubistvo Momira Stokuće - 19 godina bez istrage

Policija UNMIK je dobila poziv da se nešto dešava u Ulici Đure Jakšića 15 u Prištini, 21. septembra 1999. U kući, na toj adresi, na podu spavaće sobe zatekli su ubijenog Momira Stokuću, fotoreportera i saradnika "Politike".

- U kancelariji UNMIK-a su bili jedan stranac i devojka, prevodilac. Izvadio je metak iz fioke i pokazao mi ga. Tim metkom je ubijen, rekao mi je. Pitala sam da li je to metak iz očevog pištolja? Rekao je ne. Taj pištolj smo našli u vašoj kući. Pucano je iz drugog – opisala je Branka Damnjanović, sestra Momira Stokuće, susret sa istražiteljem UNMIK-a kada je otišla da preuzme Momirovo telo.

Istrage nikada nije bilo, a podaci o ovom predmetu su “nestali” iz arhive UNMIK-a, što se pravda "promenom nadležnosti i selidbom", rečeno je UNS-u. Podataka o ovom ubistvu nemaju ni EULEKS, ni Specijalno tužilaštvo Kosova, niti srpsko Tužilaštvo za ratne zločine. 

Nema istrage o ubistvu novinara Afrima Malićija

Početkom 2017. godine, misija OEBS-a u Beču je na listu ubijenih novinara dodala ime Afrima Malićija, novinara lista "Bujku". Ubijen je 2. decembra 1998. godine u Prištini, a istraga se ne vodi. U Kosovskoj knjizi pamćenja beogradskog Fonda za humanitarno pravo, navedeno je da je Malići ubijen kao pripadnik oružanih formacija. Prema evidenciji OVK, Malići je bio pripadnik 152 brigade. Ipak, druge informacije ukazuju da je ubijen kao civil.

- Bilo je zaista teško odrediti da li je osoba ubijena kao novinar, civil ili član oružanih snaga. Za nas je najvažnije da je on bio medijski profesionalac, dok je na lokalnim vlastima da privedu pravdi sve i transparentno istraže sve okolnosti u vezi sa tim ubistvima - odgovorila je UNS-u misija OEBS-a u Beču. 

Marjan Melonaši: Zločin pred kojim je policija žmurela

Marjan Melonaši je nestao 9. septembra 2000. godine. Njegova majka Cica Janković i njegov deda Krista Melonaši, koji je 13 godina bio direktor Škole unutrašnjih poslova u Vučitrnu, učinili su sve da ga pronađu. 

- Sve te generacije milicionera koje su kasnije bile u OVK i ostalim albanskim strukturama su prošle kroz dedinu školu. Bio je kod Hašima Tačija, išao je i kod Ramuša Haradinaja, ali mu ništa nisu rekli. S obzirom na to gde je radio, bila sam ubeđena da će deda uspeti da sazna šta se mom sinu dogodilo, pa ma kakva bila  istina – ispričala je Cica Janković UNS-u. 

Ona kaže da je Marjanove kolege iz tada pokrenute Radio-televizije Kosova nikada nisu pozvale.

- To je zavera ćutanja, istakla je. 

- Znam da su Marjanu pretili zbog druženja sa Srbima. To mi je rekao, ali možda je tu bilo i drugih stvari – ispričala je za UNS Olivera Bernardoni Stojanović, prijateljica Marjana Melonašija. 

- Do nestanka Marjana Melonašija nismo baš shvatali da su novinari meta. Nakon njega, nestao je još jedan naš drugar. Kada je reč o istragama, omiljeno opravdanje UNMIK policije je bilo: "Dešava se puno stvari, znate, ima puno problema, znate, nemamo informacije, molimo Vas pomozite". Suština je da ih je bilo baš briga - ispičao je za UNS novinar Nikola Radišić, koji je 1999. i 2000. godine bio u pres službi UNMIK-a, a danas radi na TV N1.

Važno da se nastavi istraživanje

Veran Matić, predsednik Komisije za istraživanje ubistava novinara u Srbiji, ističe da je “veoma važno da UNS nastavi istraživanje jer ono osim što donosi nove podatke, podseća na to šta nije učinjeno, a moralo je, ili što se ne čini, a moralo bi”.

- UNS i Jelena Petković otvaranjem teme nestalih, kidnapovanih i ubijenih novinara na Kosovu, na sistematski način, kroz istraživanje svakog pojedinačnog slučaja, uradili su više nego bilo koja institucija kojoj je to bilo u opisu posla, i kada je reč o insitutucijama Srbije, ali i organizacijama koje su preuzele odgovornost za bezbednost građana - KFOR, UNMIK, EULEKS.

Nisu imali ni popis ubijenih i otetih. U mnogim slučajevima nije bilo istraga, neke su samo formalno vođene i zatvarane bez rezultata. Nekažnjivost ubistava i otmice novinara samo vodi u ekstremizaciju položaja novinara. Ova istraživanja pokrenula su institucije. Sada imamo popise nestalih i ubijenih novinara, prikupljanje podataka o dosadašnjim institucionalnim istragama i formiranje slučajeva i u Srbiji i pri privremenim institucijama na Kosovu. Ipak i dalje intenzitet rada na ovim slučajevima nije zadovoljavajući. I dalje su istraživanja UNS-a i Jelene Petković dinamičnija i obuhvatnija.

Ona će poslužiti svakome ko bude radio istražne radnje. Nadoknadiće, bar delimično, sve propuste koje su napravile institucije na Kosovu nečinjenjem. 

Društva u Srbiji i na Kosovu, novinari i mediji, moraju se suočiti sa surovim činjenicama da je samo u nekoliko godina ubijen i otet najveći broj novinara i medijskih radnika, a da nijedan od slučajeva nije razrešen. I moraju se napraviti napori kako bi ovi slučajevi dobili prioritet u rešavanju. Moraju se uspostaviti mostovi između priveremenih institucija na Kosovu i institucijama u Srbiji. Moraju se prikupljeni podaci sa svih strana konsolidovati na jedno mesto sa jasnim planom kako će se na obe strane voditi istraga, kako bi se maksimizirao učinak. 

Veoma je važno da UNS i pored svega nastavi istraživanje, jer ono osim što donosi nove podatke, podseća na to šta nije učinjeno, a moralo je, ili što se ne čini, a moralo bi - zaključuje Matić. 

Insistiranje na istragama 

Osim rodbine, prijatelja, kolega i saradnika, u 2018. UNS je objavio i razgovore sa čelnicima institucija, sa kojima je proveravao statuse istraga.

Drita Hajdari, tužilac za ratne zločine kosovskog Specijalnog tužilaštva, u razgovoru za UNS, pitala se kako da lokalni tužioci nadoknade ono što međunarodni nisu uradili

Misije UNMIK i EULEKS sa velikim brojem tužilaca nisu uspele da reše ubistva i otmice novinara, a sada se očekuje od lokalnih tužilaca da nadoknade ono što međunarodni nisu uradili, kazala je ona za UNS.

Takođe, nije mogla da da više podataka o istragama otmice novinara Ljubomira Kneževića i ubistva Envera Maljokua, jer su, kako je rekla – u toku.

Dokumenta o istrazi otmice Đure Slavuja i Ranka Perenića to Tužilaštvo još nije dobilo od EULEKS-a. Hajdari kaže i da ovo tužilaštvo za sada nema nikakvih podataka o ubistvu Afrima Malićija, Krista Gegaja, Momira Stokuće, Šefki Popove i Bardulja Ajetija.

Bilo bi dobro da se istraga proširi 

- Žalosno je što se do sada novinari nisu bavili istraživanjem stradalih novinara, ali i drugih, naročito civila, jer bi javnost bila mnogo bolje informisana o događajima u prošlosti. Mlade generacije, i ovde, i u Srbiji, i u regionu, odrastaju sa narativom o prošlosti, o devedesetima koji nije baš veran istini. Stvarali smo jednostrane narative koji se više baziriju na mitovima nego na činjenicama. I ne samo da je važno što je Evropska federacija novinara usvojila Rezoluciju, što informacije dospevaju u međunarodnu sferu, nego je veoma bitno i za naše građane. Institucije se nisu mnogo time bavile, a ako i ima nekih istraga, one nikada ne dospevaju u javnost. Naši građani ostaju uskraćeni za istinu. Apsolutno je važno što ste počeli da istražujete otmice i ubistva novinara i bilo bi vrlo dobro da se to proširi i na druge civile. Takođe, mi ćemo imati jedan vrlo pouzdan izvor informacija o tim događajima, istakao je jedan od sagovornika serijala Dosije UNS-a, Bekim Bljakaj, direktor Fonda za humanitarno pravo u Prištini. 

* Preuzimanje delova ili celokupnog teksta je dozvoljeno uz obavezno navođenje izvora

Tekst je rezultat istraživanja novinarskog tima Udruženja novinara Srbije o ubijenim i nestalim novinarima na Kosovu. U okviru postojećeg Dosijea o ubijenim i nestalim novinarima od 1998. do 2005. godine, objavićemo nova saznanja kako bi se javnost detaljno informisala, a domaći i međunarodni pravosudni organi podstakli da pronađu i kazne počinioce ovih zločina. Istraživanje se sprovodi u okviru projekta Udruženja novinara Srbije podržanog od strane Ministarstva kulture i informisanja Republike Srbije. Stavovi izneti u tekstu ne odražavaju nužno stavove i mišljenja organa koji je projekat podržao.

__________________________________________________________________________________

Hulumtimi i UNS-it mbi gazetarët e vrarë dhe të zhdukur në KdheM 

Reagimi i Federatës Evropiane të Gazetarëve, i Këshillit të Evropës, OSBE-së dhe Qeverisë së Serbisë ndaj hulumtimit të UNS-it mbi gazetarët e vrarë dhe të zhdukur në KdheM 

Hetimi i rrëmbimit të Lubomir Knezheviqit (Ljubomir Knežević), gazetarit të gazetës  prishtinase “Uniteti “ (Jedinstvo) dhe i gazetës  “Politika” është ndërprerë. Ekzistojnë dëshmitarët e rrëmbimit të Aleksandër Simoviqit Simës (Aleksandar Simović Sima), por rrëmbyesit dhe vrasësit janë në liri. Në EULEX besojnë se pas vrasjes së gazetarit Xhemajl Mustafës qëndron Nazim Bllaca, sot dëshmitari i tyre i mbrojtur. Shërbimi i Inteligjencës së KFOR-it refuzoi t’ia dorëzojë dokumentet UNMIK-ut, mbi hetimin e vrasjes së gazetarit Enver Malokut. 

Policisë së UNMIK-ut i është lajmëruar vrasja e Momir Stokuqës (Momir Sotokuća), hetimi kurrë nuk u zhvillua, kurse lajmërimi “u zhduk” nga arkivi i tyre. 

Nuk ka hetim as për vrasjen e Afrim Maliqit, gazetarin e revistës “Bujku”. 

Në listën e gazetarëve të vrarë dhe të kidnapuar Asociacioni i Gazetarëve të Serbisë (UNS) e ka shtuar edhe profesorin Shaban Hotin, i cili u vra në qershor të vitit 1998 në Llapushnik, si pjesë e ekipit të gazetarëve nga televizioni shtetëror rus. 

Këto janë vetëm një pjesë e njohurive të cilat, gjatë vitit të fundit UNS-i ia ka prezantuar publikut, duke i hulumtuar vrasjet dhe kidnapimet e 15 gazetarëve në KdheM, për të cilët deri më tani nuk dihej pothuajse asgjë. 

Falë iniciativës së UNS-it, vitin e kaluar Kuvendi i Federatës Evropianë të Gazetarëve për mbrojtje të gazetarëve e miratoi Rezolutën mbi hetimet e vrasjeve të gazetarëve në Kosovë. Në Platformën e Këshillit të Evropës për mbrojtën dhe sigurinë e gazetarëve janë vendosur emrat e 14 kolegëve, gazetarë dhe punonjës mediatik, serbë dhe shqiptarë, të vrarë dhe të rrëmbyer, në Kosovë dhe Metohi në periudhë kohore nga vitit 1998 deri në vitin 2005. 

Qeveria e Serbisë e ka marrë vendimin mbi zgjerimin e kompetencave të Komisionit për hulumtimin e vrasjeve të gazetarëve edhe në rastet e gazetarëve të vrarë dhe të zhdukur në KdheM gjatë periudhës 1998-2001. Edhe ky vendim është marrë pikërisht pas publikimit të rezultateve të hulumtimit të UNS-it. Tekstet e UNS-it në gjuhën shqipe, serbe dhe angleze i kanë transmetuar mediat në Prishtinë, Beograd, por edhe në vendet anëtarë të BE-së. Ky hulumtim, në vitin 2018 i nxiti edhe kolegët e tjerë të bëjnë reportazhet dhe emisionet me këtë temë, veçanërisht në Prishtinë. 

Sukses jashtëzakonisht i madh 

Jan Braathu, shefi i misionit të EULEX-it në Kosovë thotë se hulumtimi i UNS-it e ka bërë një hap të madh në tejkalimin e ndarjes mes gazetarëve nga komuniteti serb dhe shqiptar në Kosovë. 

- E nderuara znj. Petkoviq (Pektović), në emër të Misionit të OSBE-së në Kosovë, dëshiroj që ta shpreh admirimin dhe mirënjohjen tonë për profesionalizmin, përkushtimin dhe vendosmërinë që e keni treguar gjatë disa viteve të kaluara. Misioni i OSBE-së në Kosovë është i përkushtuar avancimit të sigurisë së gazetarëve dhe ballafaqohet me dhunën nga e kaluara, me qëllim të përfundimit të mosndëshkimit dhe sigurimit të punës së lirë dhe të papenguar të gazetarëve, në mbështetje të parimeve të OSBE-së. Keni hulumtuar në rrethana tepër të vështira, politike dhe shoqërore. Për më tepër, Ju në shumë raste ishit e vetmuar. Në të vërtet Ju ishit pioniere në këtë pikëpamje. Të tjerët tani janë duke folur për këtë, dhe janë duke e përcjellë rrugën që Ju e keni hapur. Puna e Juaj ishe e përqendruar te viktimat, pa e marrë parasysh përkatësinë etnike apo politikën. Në këtë e treguat profesionalizmin dhe përkushtimin e vërtetë ndaj parimeve të larta në pikëpamje të sigurisë së gazetarëve. Është e jashtëzakonshme se si keni arritur ta fitoni besimin e familjeve të viktimave, por prape se prape, duke mos e marrë parasysh përkatësinë etnike. Në këtë punë Ju, përkrah profesionalizmit,  treguat humanizëm. Ky në të vërtetë është një kombinim i mirë. Më lejoni që gjithashtu ta shprehi mirënjohjen për mbështetjen dhe përkushtimin e UNS-it në këtë kontekst. UNS-i ka avokuar për të drejtat e gazetarëve dhe për siguri në mënyrë fundamentale. Nëse s’gaboj, UNS-i ka qenë i pari i cili ka siguruar që tekstet për këtë temë – kryesisht tekstet Tuaja- të jenë përkthyer dhe të publikuar në gjuhën serbe, shqipe dhe angleze. Kjo gjë ia ka afruar çështjen e gazetarëve të vrarë dhe të zhdukur në Kosovë publikut ndërkombëtar, e që është edhe më e rëndësishme, e ka bërë një hap të madh në tejkalimin e ndarjes mes gazetarëve nga komuniteti serb dhe shqiptar në Kosovë. Pasoja e kësaj ishte edhe Rezoluta e përbashkët, të cilën e prezantoi dhe e miratoi Federata Evropiane e Gazetarëve. Në fund, është gjë e sigurt, që Misioni i OSBE-së në Kosovë, do të vazhdojë t’i mbështesë përpjekjet Tuaja dhe të tjerëve që t’i zgjidhni rastet e vrasjeve të gazetarëve të vrarë dhe të zhdukur në Kosovë nga vitin 1998 deri në vitin 2005. Kjo është çështje parimore, por gjithashtu edhe çështje humanitare dhe e respektit ndaj familjeve të gazetarëve të vrarë dhe të zhdukur – ka deklaruar Jan Braathu, ambasadori i OSBE-së në Kosovë për hulumtimin e UNS-it. 

Çka kemi zbuluar dhe publikuar në vitin 2018 

Kishte hetim për kidnapim të Lubomir Knezheviqit, por është pezulluar.

Duke e hulumtuar kidnapimin e Lubomir Knezheviqit, gazetarit të gazetës prishtinase “Jedinstvo” dhe korrespodentit të gazetës beogradase “Politika”, UNS-i zbuloi që avokatja Stoja Gjuriçiq (Stoja Đuričić), mu në vitin 2001 ka dyshuar se atë e ka kidnapuar një grup nën komandën e Gani Imerit, komandantit të UÇLK-së në rajonin e Vushtrrisë. Ajo, si përfaqësuese e të dëmtuarve, e ka kërkuar zgjerimin e hetimit të atëhershëm për kidnapim të gjashtë personave dhe për tentim vrasje të një civili serb, i cili u zhvillua para Gjykatës së Qarkut në Mitrovicë kundër Imerit. Pas pak, hetimi kundër Imerit filloi të shembej për shkak të kërcënimeve të hapura me vrasje ndaj dëshmitarit të mbrojtur. Kur gjyqtari ndërkombëtar Leonard Asira, për shkak të kërcënimeve në shqyrtim, e ka aprovuar dëshminë e hetuesit në vend të dëshmitarit, mbrojtja e ka kërkuar përjashtimin e tij dhe përjashtimin e prokurorit ndërkombëtar Mati Hininenit. Pas kërcënimeve, ndryshimit të prokurorit dhe të gjyqtarit, hetimi arriti deri në fund të vdekur, kurse i dyshuari pas pesë muajsh u lirua nga paraburgimi. 

 Vrasja e profesorit Shaban Hotit 

Profesori i gjuhës ruse, përkthyesi dhe punonjësi mediatik Shaban Hoti është burgosur, dhe pastaj është vrarë si pjesë e ekipit të televizionit shtetëror rus, i cili në korrik të vitit 1998 ka tentuar ta bëjë një interviste me pjesëtarët e UÇK-së në fshatin Llapushnik. Ai është i pesëmbëdhjeti në listën e gazetarëve dhe punonjësve mediatk të vrarë dhe të kidnapuar në Kosovë. 

Në rrugën Prishtinë – Pejë, pjesëtarët e UÇK-së së pari e kanë ndaluar makinën në të cilën ishte ekipi i televizionit shtetëror rus, dhe pas pak i burgosen. Më atë 21 korrik të vitit 1998, rreth orës 19.30, gazetarët rusë u liruan, por jo edhe Hoti. Pesë ditë më vonë, u pushkatua në malin Berisha. 

Për shkak të vrasjes së Shaban Hotit dhe tetë civilëve të tjerë, para Gjykatës Penale Ndërkombëtarë për ish Jugosllavinë, Hajredin Balaj i quajtur “Shala”, rojtar në kampin e UÇK-së në Llapushnik, u dënua me 13 vite burgim. 

EULEX-i e di se kush është përgjegjës për vrasjen e Xhemajl Mustafës?

UNS-i ka mësuar se pjesëtarët e EULEX-it të, cilët ishin duke e hetuar vrasjen e gazetarit Xhemajl Mustafës, besojnë se përgjegjës për këtë vrasje është Nazim Bllaca, vrasësi me pagesë, i cili tani e ka statutin e dëshmitarit të mbrojtur të EULEX-it. Mustafën e vranë dy sulmues të panjohur para banesës së tij në Prishtinë, më 23 nëntor të citit 2000. Burimi i UNS-it, sipas funksionit që e ushtron në Kosovë është shumë kredibil, dhe ai tha se EULEX-i ka shumë njohuri për këtë vrasje. 

- Bllaca ishte atentatori i cili qëndronte pas çdo vrasjeje të madhe dhe të paguar mirë, qofshin porositësit nga kreu i partive të formuara nga fraksionet e UÇK-së, e të cilat i udhëhiqeshin Hashim Thaçi dhe Ramush Haradinaj apo politikanët e lartë në Kosovë siç janë Azem Syla, Gani Geci dhe Fatmir Limaj. Bllaca i ka kryer vrasjet e papara dhe më të tmerrshme që kanë ndodhur në Kosovë nga vitit 1998 deri në vitin 2005 – tha burimi i UNS-it. 

Avokati i Nazim Bllacës, Burhan Qosa na tha se EULEX-i është adresa për lejimin e realizimit të intervistës me Bllacën. EULEX-i nuk e aprovoi intervistën. 

Enver Maloku – në hetim janë përfshirë edhe interesat e inteligjencës 

UNS-i mësoi se Shërbimi i Inteligjencës së KFOR-it ka refuzuar t’ia dorëzojë dokumentet mbi vrasjen e gazetarit Enver Malokut Njësisë Qendrorë të Inteligjencës dhe Njësisë Hetimorë të UNMIK-ut, i cili e ka udhëhequr këtë hetim. 

Hetuesit e UNMIK-ut kanë pranuar pak informata kurse Shërbimi i Inteligjencës së KFOR-it “i ka mbuluar” me arsyetim se të gjitha të dhënat e rëndësishme mbi vrasje, tani i janë dorëzuar arkivit ushtarak të NATO-s. UNMIK-u i është drejtuar arkivit ushtarak të NATO-s, por kurrë nuk mori përgjigje. 

UNS-i në selinë e NATO-s i ka kërkuar të dhënat nga arkivi ushtarak për të gjithë gazetarët e vrarë dhe të rrëmbyer në Kosovë, e sidomos ka insistuar për dokumentet mbi vrasjen e Maliqit. 

- Nuk i kemi informatat e pavarura të cilat i konfirmojnë këto incidente. KFOR-i është vendosur në Kosovë në qershor të vitit 1999 – zyrtarisht i është përgjigjur NATO UNS-it, duke shtuar se “arkivi aktualisht është duke u zhvendosur.” 

- Prapavija e vrasjeve së gazetarëve në Kosovë është e qartë – ishin pengesë nga shumë pikëpamje. Kjo ishte mënyra që shqiptarët të disiplinohen. Në radhë të parë Enver Maloku – tha për UNS Rade Maroeviq (Rade Maroecić), i cili gjatë dhe pas luftës ishte raportuesi i agjencisë së lajmeve BETA nga Prishtina. Ai theksoi se “nëse SHIK-u shqiptar (shërbimi i inteligjencës së UÇK-së gjatë luftës) i kishte hapur aktivet, ndoshta kishim ardhur deri te ndonjë të dhënë.” 

UNS-i mësoi se shefi i dikurshëm i komandës së UÇK-së, e pastaj zyrtar i lartë i PDK-së, Azem Syla, e kërcënonte një gazetar shqiptar, Mero Bazen, se do të ia “presë kokën”.

Kur Baze ia përmendi Malokun, gazetarin e vrarë, Syla ia vuri në dijeni se “ata” e kanë bërë këtë gjë. Duke e rikujtuar ngjarjen e cila ndodhi gjatë negociatave në Rambuje, Baze në bashkëbisedim me UNS-in theksoi se në kontekstin e ngjarjes ky nuk ishte pranim i kryerjes së vrasjes, por tentim i frikësimit. 

Vrasja e Momir Stokuqës – 19 vite pa hetim 

Më 21 shtator të vitit 1999 Policia e UNMIK-ut e ka pranuar një thirrje që diçka po ndodh në rrugën “Gjura Jakshiq” (Đura Jakšić) 15 në Prishtinë. Në shtëpi në këtë adresë, në dyshemenë e dhomës së fjetjes e gjetën Momir Stokuqen, fotoreporterin dhe bashkëpunuesin e “Politikës”, të vrarë. 

- Në zyrën e UNMIK-ut ishin një i huaj dhe një vajzë, përkthyese. E nxori plumbin nga sirtari dhe ma tregoi. Me këtë plumb u vra, më tha. E kam pyetur a është plumbi nga pistoleta e babait? Më tha që jo. Atë pistoletë e kemi gjetur në shtëpinë tuaj. Është shtënë nga pistoleta tjetër – e përshkroi Branka Damnjanoviq (Branka Damnjanović), motra e Momir Stokuqës, takimin me hetuesin e UNMIK-ut kur ka shkuar për ta marrë kufomën e Momirit. 

Hetimi nuk u zhvillua kurrë, kurse të dhënat në këtë lëndë janë “zhdukur” nga arkivi i UNMIK-ut, gjë që arsyetohet “me ndryshimin e kompetencave dhe zhvendosjen”, i është thënë UNS-it. Të dhënat për këtë vrasje nuk i kanë as EULEX-i, as Prokuroria Speciale e Kosovës, as Prokuroria serbe për Krime të Luftës. 

Nuk ka hetim për vrasjen e gazetarit Afrim Maliqit 

Në fillim të vitit 2017, Misioni i OSBE-së në Vjenë, në listën e gazetarëve të vrarë e shtoi edhe emrin e Afrim Maliqit, gazetarit të revistës “Bujku”. Ai u vra më 2 dhjetor të vitit 1998 në Prishtinë, por hetimi nuk po zhvillohet. Në Libër Kujtimin e Kosovës nga Fondi për të Drejtën Humanitare është cekur që Maliqi është vrarë si pjesëtarë i formacioneve të armatosura. Sipas evidencës së UÇK-së, Maliqi ishte pjesëtarë i Brigadës 152. Megjithatë, informatat e tjera tregojnë që është vrarë si civil. 

- Në të vërtetë ishte vështirë që të përcaktohet a është vrarë ky person si gazetar, civil apo si pjesëtar i forcave të armatosura. Për ne, gjëja më e rëndësishme ishte që ai ishte profesionist medial, por është detyra e pushtetit lokal që t’i sjellë para drejtësisë të gjithë dhe t’i hetojë në mënyrë transparente të gjitha rrethanat në lidhje me këtë vrasje – i është përgjigjur UNS-it Misioni i OSBE-së në Vjenë. 

Marjan Mellonashi: Krimi para të cilit Policia i mbylli sytë 

Marjan Mellonashi u zhduk më 9 shtator të vitit 2000. E ëma e tij, Cica Jankoviq (Cica Janković) dhe gjyshi i tij Krista Mellonashi, i cili për 13 vite ishte drejtor i Shkollës së Punëve të Brendshme në Vushtrri, bënë çdo gjë për ta gjetur. 

- Të gjitha ato gjenerata të policëve që më vonë ishin pjesë e UÇK-së dhe të strukturave të tjera shqiptare, kaluan nëpër shkollën e gjyshit. Shkoi edhe të Hashim Thaçi, edhe të Ramush Haradinaj, por nuk i thanë asgjë. Duke e marrë parasysh se ku ka punuar, isha e sigurt që gjyshi do të mësojë se çka i ka ndodhur djalit tim, cilado që ishte e vërteta – tregoi Cica Jankoviq për UNS. 

Ajo thotë se kolegët e Marjanit nga sapo i themeluar Radio-televizioni i Kosovës, kurrë nuk e morën në telefon. 

- Ky është komplot i heshtjes, theksoi ajo. 

- E di që Marjanin e kërcënonin për shkak të shoqërimit me serbë. Këtë ma tha, por ndoshta kanë ekzistuar edhe gjerat e tjera – tregoi për UNS Ollivera Bernardoni Stojanoviq (Olivera Bernardoni Stojanović), mikesha e Marjan Mellonashit. 

- Deri në zhdukjen e Marjan Mellonashit, ne nuk kuptonim se gazetarët ishin shënjestra. Pas tij u zhduk edhe një tjetër nga miqtë tanë. Kur bëhet fjalë për hetime, arsyetimi i preferuar i Policisë së UNMIK-ut ishte: “E dini se po ndodhin shumë gjëra, kemi shumë probleme, e dini, nuk kemi informata, ju lutem na ndihmoni.” Thelbi është që nuk iu bëhej vonë – tregoi për UNS gazetari Nikolla Radishiq (Nikola Radišić), i cili gjatë viteve 1999 dhe 2000 ishte në pres shërbimin e UNMIK-ut, kurse sot punon në TV N1. 

 Është e rëndësishme që të vazhdohet hulumtimi 

Veran Matiq (Veran Matić), kryetari i Komisionit për hetimin e vrasjeve të gazetarëve në Serbi thekson “është shumë me rëndësi që UNS-i ta vazhdojë hulumtimin sepse përveç që i sjellë të dhënat e reja, rikujton se çka nuk është bërë, e duhej të ishte bërë ose nuk po bëhet e do duhej të bëhet”. 

- UNS-i dhe Jellena Petkoviq (Jelena Petković) duke e hapur temën e gazetarëve të zhdukur, të kidnapuar dhe të vrarë në Kosovë, në mënyrë sistematike, përmes hulumtimit të secilit rast individual, kanë bërë më shumë se cilido institucion, i cili këtë gjë e ka në përshkrimin e punës së saj, edhe kur bëhet fjalë për institucionet e Serbisë, por edhe për organizatat të cilat e kanë ndërmarrë përgjegjësinë për sigurinë e qytetarëve – KFOR-i, UNMIK-u dhe EULEX-i. 

Nuk e kishin as listën e të vrarëve dhe të kidnapuarve. Në shumë raste nuk kishte hetime, e disa janë zhvilluar vetëm formalisht dhe janë mbyllur pa rezultate. Mosndëshkimi i vrasjeve dhe i kidnapimeve të gazetarëve vetëm çon në ekstremizmin e pozitës së gazetarëve. Këto hulumtime i kanë vu në lëvizje të gjitha institucionet. Tani i kemi listat e gazetarëve të zhdukur dhe të vrarë, kemi mbledhje të të dhënave mbi hetimet e deritashme institucionale dhe formimin e rasteve në Serbi dhe në institucionet e përkohshme më Kosovë. Megjithatë, intensiteti i punës në këto raste, ende nuk është i kënaqshëm. Hulumtimet e UNS-it dhe i Jellena Petkoviq, ende janë më dinamike dhe më përfshirëse. 

Ato do t’i shërbejnë çdo kujt që do të merret me veprimtari hetuese. Të paktën do t’i kompensojnë, të gjitha lëshimet që i kanë bërë institucionet në Kosovë duke mosvepruar. 

Shoqëritë si në Serbi, ashtu edhe në Kosovë, gazetarët, mediat, duhet të ballafaqohen me faktet brutale që vetëm për disa vite është vrarë dhe rrëmbyer numri më i madh i gazetarëve dhe punonjësve mediatk, e asnjëri nga rastet nuk u zgjidh. Duhet bërë përpjekje që këto raste të marrin prioritet në zgjidhje. Duhet të vendosen urët mes institucioneve të përkohshme në Kosovë dhe atyre në Serbi. Duhet të konsolidohen të gjitha të dhënat të mbledhura nga të gjitha anët, në një vend dhe me plan të qartë se si do të zhvillohet hetimi nga të dyja anët, në mënyrë që të maksimizohet performanca. Është shumë më rëndësi që UNS-i, krahas gjithçkaje, ta vazhdojë hulumtimin, sepse përveç që i sjellë të dhënat e reja, rikujton se çka nuk është bërë, e duhej të ishte bërë, ose çka nuk po bëhet, e do duhej të bëhet- përfundon Matiqi. 

Insistimi në hetime 

Përveç bashkëbisedimeve me familje, miqtë, kolegë dhe bashkëpunëtorë, në vitin 2018 UNS-i i ka publikuar bashkëbisedimet me udhëheqësit e institucioneve me të cilat i ka kontrolluar statuset e hetimeve. 

Drita Hajdari, prokurorja për krime të luftës në Prokurorinë Speciale të Kosovës, në bashkëbisedim me UNS-in e parashtroi pyetjen se si do ta kompensojnë prokuroret lokal punën që ata ndërkombëtarë nuk e kanë bërë. 

Misionet e UNMIK-ut dhe të EULEX-it më një numër të madh të prokurorëve, nuk arritën t’i zgjidhnin vrasjet dhe kidnapimet e gazetarëve, e tani pritet nga prokuroret lokal që ta kompensojnë punën që ata ndërkombëtarë nuk e kanë bërë, tha ajo për UNS. 

Gjithashtu, ajo nuk pati mundësi që të ofrojë më shumë të dhëna mbi hetimet e kidnapimit të gazetarit Lubomir Knezheviqit dhe vrasjes së Enver Malokut, sepse siç na tha – janë duke u zhvilluar. 

Dokumentet mbi hetimin e rrëmbimit të Gjuro Sllavujit (Đuro Slavuj) dhe Ranko Pereniqit (Ranko Perenić), prokuroria në fjalë nuk i ka pranuar ende nga EULEX-i. Hajdari thotë se kjo prokurori tani për tani nuk ka asnjë të dhënë për vrasjen e Afrim Maliqit, Krist Gegajt, Momir Stokuqes, Shefki Popovës dhe Bardhyl Ajetit. 

 Do të ishte mirë që hetimi të zgjerohet 

Është për keqardhje që gazetarët deri tani nuk u morën me hulumtime të gazetarëve të vrarë, por edhe të tjerëve, sidomos civilëve, sepse po ta kishin bërë këtë, publiku do të ishte i informuar më mirë mbi ngjarjet nga e kaluara. Gjeneratat e reja, edhe këtu, edhe në Serbi, në rajon, janë duke u rritur me narrativin nga e kaluara, për vitet e nëntëdhjeta, i cili nuk i është fisnik të vërtetës. I kemi krijuar narrativet e njëanshme, të cilët më shumë bazohen në mite, se sa në fakte. Dhe jo vetëm që është i rëndësishëm miratimi i Rezolutës nga ana e Federatës Evropiane të Gazetarëve, që informatat po arrijnë ne rrafshin ndërkombëtar, por kjo gjë është shumë e rëndësishme edhe për qytetarët tanë. Institucionet nuk u morën shumë me këtë gjë, e edhe nëse ekzistojnë hetimet, ato kurrë nuk arrijnë në publik. Qytetarëve tanë iu mohohet e vërteta. Absolutisht është e rëndësishme  që keni filluar t’i hulumtoni rrëmbimet dhe vrasjet e gazetarëve, dhe do të ishte shumë mirë që hetimi të zgjerohet dhe t’i përfshijë edhe civilët e tjerë. Gjithashtu, ne do ta kemi një burim të besueshëm të informatave mbi këto ngjarje, theksoi njëri nga bashkëbiseduesit te serisë Dosja e UNS-it, Bekim Blakaj, drejtori i Fondit për të Drejtën Humanitare në Prishtinë. 

*Marrja e pjesëve të tekstit ose tekstit në tërësi është e lejuar me cekjen e detyrueshme të burimit. Ky tekst është rezultat i hulumtimit të ekipit të gazetarëve të Asociacionit të Gazetarëve të Serbisë mbi gazetarët e vrarë dhe të zhdukur në Kosovë. Në kuadër të Dosjes ekzistuese mbi gazetarët e vrare dhe të zhdukur nga viti 1998 deri në vitin 2005, do t’i publikojmë njohuritë e reja, në mënyrë që publiku të jetë i informuar hollësisht, dhe në mënyrë që organet gjyqësore, vendore dhe ato ndërkombëtare, të nxitën për t’i gjetur dhe për t’i ndëshkuar kryesit e këtyre vrasjeve. Hulumtimi po zbatohet në kuadër të projektit të Asociacionit të Gazetarëve të Serbisë, të mbështetur nga Ministria e Kulturës dhe Informimit të Republikës së Serbisë. Qëndrimi i shprehur në tekst nuk i reflektojn detyrimisht edhe qëndrimet dhe mendimin e organit i cili e ka mbështetur projektin.

Komentari (0)

ostavi komentar

Nema komentara.

ostavi komentar

Molimo Vas da pročitate sledeća pravila pre komentarisanja:

Komentari koji sadrže uvrede, nepristojan govor, pretnje, rasističke ili šovinističke poruke neće biti objavljeni.

Nije dozvoljeno lažno predstavljanje, ostavljanje lažnih podataka u poljima za slanje komentara. Molimo Vas da se u pisanju komentara pridržavate pravopisnih pravila. Komentare pisane isključivo velikim slovima nećemo objavljivati. Zadržavamo pravo izbora i skraćivanja komentara koji će biti objavljeni. Mišljenja sadržana u komentarima ne predstavljaju stavove UNS-a.

Komentare koji se odnose na uređivačku politiku možete poslati na adresu unsinfo@uns.org.rs

Saopštenja Akcije Konkursi